Blog

Ik heet helemaal geen Klaassie!

Huilend kwam hij bij de tent aangerend. "Mama, ze noemen me allemaal Klaasie. En ik heet helemaal geen Klaasie!" Verdrietig en verontwaardigd over zoveel onrecht keek Koen zijn moeder aan.

Wat er aan de hand was? Op de camping werd er elke avond gevoetbald. Een Frans team tegen een Nederlands team. Om het voor iedereen makkelijker te maken kreeg elke speler een naam van een speler uit het Nationale team van zijn land. De WK was nog vers, dus dat kon prima. Zo speelde er elke avond op de camping onder andere Ribery, Evra en Griezmann tegen Robben, van Persie en Clasie. Er werd ook nog rekening gehouden met hoe je eruit zag. Zo heette die blonde jongen Kuyt en die snelle, behendige speler Robben. Lekker makkelijk. En als je elkaar ergens anders tegen kwam op de camping of bij het strand dan riep je gewoon Robben of Clasie. Blijkbaar kende Koen Clasie niet, wat zou kunnen aangezien Koen 6 jaar is en uit Amsterdam komt. Of hij herkende de afspraken van de groep niet. En omdat hij er graag bij wilde horen deed hij net of hij het allemaal prima vond, maar thuis kwam zijn emotionele ontlading.

Ik herkende het patroon. Eerlijk gezegd pas nadat ik thuis weer aan de slag ging met intakes voor een teamtraject. Mensen die met elkaar samen werken of spelen maken bewust en onbewust afspraken met elkaar. Zo werd er op de camping elke avond vanaf 20 uur gevoetbald. Maar je kon gedurende de hele wedstrijd binnen komen vallen. En niemand deed daar moeilijk over. Soms werden de teams even herschikt, maar dat ging allemaal prima. Daar is niet uitgebreid over vergaderd, stond nergens op papier en toch schikte iedereen zich naar deze afspraak.

Dat gaat heel vaak goed. Maar niet altijd. In teams die al langer bij elkaar zijn bestaan er soms ongeschreven afspraken die niet helemaal duidelijk zijn, verschillend worden geinterpreteerd of tegenstrijdig zijn. Dan gaat het op den duur mis. Het begint met kleine irritaties. Die krijg je meestal nog wel glad gestreken doordat of de leidinggevende of degene die het voor het zeggen heeft laat zien hoe hij of zij erover denkt. Ja, laat zien! Meestal wordt er gekeken hoe de leidinggevende erop reageert. Dus als de leidinggevende niets doet dan is het blijkbaar ok, als ze demonstratief op haar horloge kijkt maar niets zegt dan is het niet ok, maar kom je ermee weg en als ze je direct aanspreekt ben je over de grens gegaan. En dan weet iedereen in de groep weer hoe het zit. Zonder dat er expliciet over is gesproken.

Blijkbaar doen we dat in groepen. We vragen niet precies hoe het zit. We kijken gewoon hoe iedereen het doet en letten goed op de reacties van belangrijke figuren in de groep. We conformeren ons graag naar de heersende opvattingen of normen. En als we niet helemaal weten wat die zijn? Gewoon goed opletten! En soms vragen we het nog even aan een collega of we verwonderen ons thuis. Pas als we genoeg getoetst hebben of onze opvattingen vreemd zijn durven we soms de stap te wagen om dit in de groep te bespreken. En zelfs als we zeker weten dat de groepsnorm ons niet helpt houden we liever onze mond om de lieve vrede te bewaren of om erbij te horen.

Dat is niet echt effectief! Waarom niet? Omdat groepsnormen niet altijd efficient en effectief zijn. Ander gedrag kan veel effectiever zijn om groepsdoelen te behalen. Wanneer iedereen zich steeds weer schikt naar de groepsnormen dan staan deze nooit ter discussie.

Wat je kan doen? Teams waarmee ik werk hebben baat bij het expliciet maken van de groepsafspraken, van het uitspreken van verwachtingen naar elkaar, van doorvragen bij onduidelijke antwoorden, bij het bespreken van een casus. Dan blijken de opvattingen helemaal niet zo eenduidig te zijn als iedereen dacht. Zijn er nog flinke gesprekken nodig om echt op een lijn te komen.

De afspraken die een groep dan maakt neemt iedereen veel serieuser. Er wordt kritisch doorgevraagd wanneer iemand zich niet aan de afspraken houdt. Hierdoor neemt zowel de kwaliteit van de samenwerking als de kwaliteit van het werk toe.

En hoe het met Klaasie is afgelopen? Toen hij uitgelegd kreeg dat hij de naam had van een speler uit het Nationaal team ging hij vol trots elke avond het veld op.